Washington 2004 : Beyaz Saray’ın Gölgesinde Sürgünde Uygur Hükümetinin Doğuşu

Gökhan Gülmez’in gerçekleştirdiği ses getiren röportajda, Prof. Dr. Sultan Mahmut Kaşkarlı ve Hızırbek Gayretullah, 2004 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin kalbi Washington D.C.’de kurulan Doğu Türkistan Cumhuriyeti Sürgün Hükümeti’nin (DTCSH) perde arkasını ilk kez bu kadar net bir şekilde aralıyor.

Washington 2004: Beyaz Saray’ın Gölgesinde Bir Devletin Doğuşu

14 Eylül 2004 tarihinde, ABD başkentinde düzenlenen bir basın toplantısıyla duyurulan Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti’nin kuruluş aşamasında yaşananlar, bugün bile tartışma konusu. Kurucu kadroda yer alan Anwar Yusuf Turani, Prof. Dr. Sultan Mahmut Kaşkarlı, Hızırbek Gayretullah  gibi isimlerin o günlerdeki stratejik hamleleri, haberin odağını oluşturuyor.

Röportajda öne çıkan en çarpıcı iddialar ise bu kuruluşun arkasındaki diplomatik ve istihbari destekler üzerine. Sürgün hükümetinin kuruluş sürecinde hangi uluslararası istihbarat örgütlerinin masada olduğu ve bu oluşumun bir “Amerikan projesi” mi yoksa bağımsız bir “hürriyet hareketi” mi olduğu sorusuna verilen yanıtlar, yakın tarih okumalarını değiştirecek nitelikte.

Habitat Toplantısı ve BM’yi “Uyutan” Diplomasi Manevrası

Haberde yer alan en dikkat çekici detaylardan biri de Birleşmiş Milletler (BM) İstanbul Habitat toplantısı sırasında yaşananlar. Uluslararası protokole göre sadece egemen devletlerin katılabildiği bu zirveye, Doğu Türkistan temsilcilerinin bir dernek statüsünden sıyrılarak nasıl girdiği anlatılıyor.

• Manevra: Heyetin, diplomasi kanallarını ve protokol boşluklarını kullanarak kendilerini resmi bir devlet temsilcisi gibi kabul ettirdikleri belirtiliyor.

• Çin’in Tepkisi: Doğu Türkistan bayrağının ve heyetinin resmi düzeyde muamele görmesi üzerine Çin heyetinin toplantıyı terk etmesi, o dönem uluslararası basında büyük bir kriz olarak kayıtlara geçmişti.

Doğu Türkistan Anayasası: Kimlerin İmzası Var?

Hükümetin temel taşı olan Doğu Türkistan Anayasası, sadece bir hukuki metin değil, aynı zamanda bir ittifak belgesi niteliğinde. Röportajda, bu anayasanın kimler tarafından kaleme alındığı ve altındaki ıslak imzaların kimlere ait olduğu tek tek ifşa ediliyor.

Anayasa metninde demokratik bir cumhuriyet yapısı öngörülürken, kurucu kadro arasındaki görüş ayrılıklarının 2010 yılına kadar geçen süreçte hükümetin yapısını nasıl etkilediği de haberin içeriğinde yer alıyor.

2010’a Kadar Yaşanan Gerçekler ve Kopuşlar

Kuruluşun ardından geçen altı yıllık süreçte, sürgün hükümeti içinde yaşanan iç çekişmeler, liderlik mücadeleleri ve bazı isimlerin yollarını ayırması detaylandırılıyor. Uygur diasporası içindekji bazı uygurlar ve diğer aktörlerin stratejik farklılıkları, sürgün hükümetinin bugün geldiği noktadaki etkilerini gözler önüne seriyor.

Önemli Not: Röportajda, bu süreçlerin hiçbirinin tesadüf olmadığı, uluslararası güç odaklarının bölgedeki hakimiyet mücadelesinin bir parçası olarak bu oluşumu nasıl yönlendirmeye çalıştığına dair kritik analizler sunuluyor. (Gökhan Gülmez)

https://www.youtube.com/watch?v=PNn06O_MSJ4